Obszar gminy Horyniec-Zdrój rozciąga się na terenie dwu krain fizyczno geograficznych - Płaskowyżu Tarnogrodzkiego należącego do Kotliny Sandomierskiej i Roztocza Południowego nazywanego też Wschodnim, stanowiącego skrajną część długiego wału Roztocza. Niemal dokładnie na pograniczu obu mezoregionów leży Horyniec Zdrój. Nieco na północ od tej miejscowości podnoszą się pierwsze wzniesienia Roztocza.


srodowisko_1 [503x329]

 

    Krajobraz południowej i zachodniej części gminy położonej w obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego kształtują lekko pofałdowane wysoczyzny (płaskowyże) wyniesione przeciętnie 220 - 260 m n.p.m., poprzedzielane płytkimi dolinami rzek i małych równin akumulacyjnych. Wysoczyzny są suche i piaszczyste, natomiast doliny i obniżenia przeważnie podmokłe, często wypełnione mokradłami i torfowiskami. Rozległe torfowisko w dolinie Świdnicy, w rejonie miejscowości Podemszczyzna, zawiera ogromne ilości niezwykle wartościowej borowiny. Płaskowyż Tarnogrodzki zbudowany jest z utworów mioceńskich, głównie iłów, na których zalegają osady dyluwialne, gliny i piaski polodowcowe oraz utwory pylaste upodobnione do lessów.

   Krajobraz Roztocza budują obszerne i rozłożyste wzniesienia o charakterze płaskowyżów, o silnie rozwiniętych równaniach wierzchowinowych, przeciętnej wysokości 300-360 m n.p.m., przy deniwelacjach dochodzących do 100 m. Ponad wierzchowiny tych wzniesień wybijają się pojedyncze, odosob-nione, wzgórza ostańcowe sięgające 390 m. Wyróżniają się one kopiastym kształtem, o stromych stokach i charakterystycznie ściętych wierzchołkach. Należą do nich, wznoszące się już na obrzeżach gminy, najwyższe wzniesienia tej części Roztocza - Wielki Dział (390,4 m), Krągły Goraj (388,7 m) i Długi Goraj(391,5m).
    Roztocze Południowe zbudowane jest ze skał osadowych okresu kredy i trzeciorzędu. Na starszych utworach kredowych, tworzących zrąb całego Roztocza, spoczywają młodsze i bardziej odporne osady trzeciorzędowe, głównie piaskowce wapniste i gruzełkowate wapienie. Wyścielają je płaty glin morenowych i piaski pochodzenia lodowcowego. Te ostatnie pokrywają niekiedy grubą warstwą zbocza i dna dolin. Pozostałością lodowca są także spotykane tu pojedyncze głazy narzutowe pochodzenia skandynawskiego.
    Roztocze będące antykliną, wypiętrzyło się w toku ruchów górotwórczych w okresie trzeciorzędu, a wykształciło ostatecznie w czwartorzędzie. Wyraźna krawędź denudacyjna pochodzenia tektonicznego, o układzie północno-zachodnim, oddziela Roztocze od Płaskowyżu Tarnogrodzkiego.

    Pasma wzgórz Roztocza rozdzielają przeważnie suche doliny i wąwozy. Obszar ten cechuje znikoma sieć wód powierzchniowych i rzadkość występowania naturalnych źródeł. Przeważnie tylko w strefie krawędziowej pojawiają się charakterystyczne źródła szczelinowe, niekiedy bardzo obfite, typu wywierzyskowego.
    Na południowo-zachodnim skłonie Roztocza mają swóje źródła rzeczki Brusienka, Świdnica i Papiernia oraz zasilające je nieliczne strugi. W centrum tej części Roztocza, w rejonie Werchraty, znaj duj ą się źródła rzeczki Raty.
   Środowisko przyrodnicze gminy wyróżnia się bogactwem i różnorodnością gatunków. Szczególnie interesujące pod tym względem są środkowe partie Roztocza, gdzie na skutek wysiedleń ludności po II wojnie światowej, zanikło szereg osiedli, a na gruntach porolnych nastąpiła naturalna sukcesja lasu. Podobny proces obserwuje się współcześnie na części gruntów dawnych PGR.
    Pod względem geobotanicznym obszar gminy leży w obrębie prowincji niżowo-wyżynnej środkowoeuropejskiej, na pograniczu dwu okręgów fitogeograficznych: Lubaczowsko-Cieszanowskiego i Roztocza Południowego, co ogólnie odpo wiada podziałowi fizyczno-geograficznemu. W obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego występuje roślinność typowa dla pasa kotlin podgórskich, na Roztoczu dominuje roślinność charakterystyczna dla pasa wyżyn. Środowisko przyrodnicze poszczególnych okręgów uzależnione jest od stopnia wykorzystania rolniczego gruntów, warunków klimatycznych, glebowych i stosunków wodnych danego obszaru.
Terytorium gminy charakteryzuje się stosunkowo dużym stopniem zalesienia. W obrębie Roztocza lasy zajmują ponad 50 % powierzchni terenu, na Płaskowyżu nieco mniej niż 40 %.

 

srodowisko_2 [499x330]

 

    Wśród zbiorowisk leśnych Roztocza występują głównie lasy i bory świeże oraz lasy i bory mieszane. Drzewostan tych lasów tworzy głównie sosna. Naturalne dla tego regionu są żyzne buczyny karpackie (forma podgórska) o odmianie roztoczańskiej. Porastają one wyższe partie wzniesień oraz liczne tu wąwozy i parowy. Rozległe połacie takich buczyn spotyka się w rejonie Nowin Horynieckich (Las Buczyna) oraz Werchraty. Pośród żyznych lasów liściastych pojawiają się zespoły typowo gradowe, m.in. w okolicach Nowin Horynieckich. W nielicznych skupiskach zachowały się drzewostany jodłowe. Duża część roztoczańskich lasów rośnie na gruntach po-rolnych, część z nich powstała z samo siewów.
    Zbiorowiska roślinne Roztocza cechuje duża różnorodność. Występuje tu wiele gatunków roślin bardzo rzadkich, często reliktowych i podlegających ochronie. Oprócz typowych dla tej części kraju gatunków środkowoeuropejskich, spotyka się rośliny północne, górskie, syberyjskie i stepowe, a m.in. czosnek niedźwiedzi, żywiec gruczołkowaty, przetacznik górski, lulecznicę kraińską i sałatnicę leśną.


srodowisko_3 [504x328]


Klimat

    Gmina Horyniec-Zdrój leży na pograniczu dwu krain klimatycznych: regionu Wyżyny Lubelskiej obejmującej Roztocze i subregionu Kotliny Sandomierskiej obejmującej tereny Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Pomiędzy klimatami obu krain nie ma znaczniejszych różnic. Klimat tej części Roztocza pozostający pod wyraźnym wpływem oddziaływania wyżyn i bardzo odczuwalnych wpływów kontynentalnych, wyróżnia się nieco ostrzejszym klimatem, dłuższą i bardziej mroźną zimą, a dla równowagi także dłuższym i ciepłym latem. Charakteryzuje się on najniższą w kraju liczbą dni z układami niżowymi, najmniejszym zachmurzeniem i najdłuższym nasłonecznieniem. Największe nasłonecznienie w porze zimowej występuje w miesiącu lutym, zaś w porze letniej w okresie czerwiec - wrzesień. Na lato przypada przeciętnie 75 dni bezchmurnych. Średnia temperatura roku wynosi 7°C, lata 18,1°C, a zimy -4,2°C. Roczna suma opadów waha się w granicach 700 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się stosunkowo długo - średnio 172 dni. Największa pokrywa przypada na styczeń - następnie na luty i grudzień - a w marcu utrzymuje się tylko przez 9 dni. W samym Horyńcu, w rejonie którego występuje lokalny mikroklimat, latem jest przeciętnie o jeden stopień chłodniej, natomiast w zimie o jeden stopień cieplej. Wiatry - dominują zachodnie, a następnie północno - zachodnie. Najmniej wiatrów przypada na kierunek północny i północno - wschodni. W rejonie Horyńca Zdroju występuje bardzo duża liczba ciszy - średnio 33%. Tereny lepiej nawietrzne znajdują się na odkrytych wzniesieniach - między lasami. W obrębie dolin ze względu na okresy dużej ciszy, występują mgły i dłuższe stagnacje powietrza chłodnego o znacznej wilgotności względnej.

    Występujące w rejonie gminy warunki klimatyczne są szczególnie korzystne dla turystyki i wypoczynku. Powietrze jest tu czyste, nasycone dużą ilością tlenu produkowanego przez rozległe lasy. Przeważające w tych stronach drzewostany sosnowe wytwarzają tzw. fitoklimat, przesycony oparami olejków eterycznych, niezwykle cenny dla zdrowia. Dobry klimat jest jednym z atutów zdrowotnych Horyńca Zdroju.

Gmina Horyniec-Zdrój

Realizacja: IDcom-web.pl