solectwajpg [600x632]


Sołectwo:

  1. Horyniec-Zdrój
  2. Dziewięcierz
  3. Prusie
  4. Wólka Horyniecka
  5. Nowiny Horynieckie
  6. Nowe Brusno
  7. Podemszczyzna
  8. Krzywe
  9. Radruż
  10. Polanka Horniecka
  11. Werchata
  12. Puchacze

 

Sołectwo Horyniec-Zdrój


Sołtys: Bogusław Stopa

 

Sołectwo Dziewięcierz
 

Sołtys - Jan Kolbuch
 

        Pierwotna nazwa "Dziewięciory". W latach 1565-1566 lokowana na surowym korzeniu przez Andrzeja Myszkowskiego, wojskowego krakowskiego, kasztelana lubelskiego, ówczesnego starostę lubaczowskiego. W 1630r, osada liczyła 56 domów. Do 1778 wieś królewska w obrębie starostwa lubaczowskiego, następnie w składzie dóbr kameralnych; w 1918 sprzedana Franciszkowi Schrottowi, wkrótce przeszła na własność Michała Świątkiewicza,. a później na jego spadkobierców; w 2-giej połowie XIX w. należała do Fryderyka Hausnera, Pauliny Bauman; na przełomie XIX i XX w. dłużej pozostawała w posiadaniu Wiktora i Franciszki Jordanów, następnie została przejęta przez właścicieli żydowskich; na początku XX w. majątek rozparcelowano. Na początku XVII w. osada objęta zaburzeniami społecznymi o charakterze ekonomicznym; częściowo zniszczona podczas l i II wojny światowej. W XVIII - XX w. znaczny rozwój rzemiosła garncarskiego obok centrum potylickiego oraz kamieniarskiego na obrzeżach ośrodka bruśnieńskiego. W XVII w. czynna niewielka huta żelaza, od tego czasu funkcjonowały: młyn i karczmy. Wśród ludności w przewadze występowali Ukraińcy, następnie kolejno: Polacy, Niemcy i Żydzi.
          W centrum wsi rozgałęział się główny szlak prowadzący z Lubaczowa przez Horyniec a wschód do Potylicza, Rawy Ruskiej i Bełza oraz na północ do Werchraty, który łączył się z lokalną droga, wiodącą na północny-zachód, z Potyłicza do Starego Brusna. sada założona pierwotnie z kilku rozrzuconych części i bezkształtnych przysiółków, z których ważniejsze: Dolina (Dunajecka, Popowa), Kiernica, Moczary, Sołotwina, Srome Łozy. Około 1785r. między Dziewięcierzem a Potyliczem powstała kolonia. W l938r. wieś liczyła 2.750 mieszkańców - w tym 2.210 greko-katolików. W 1945r. została przecięta granicą, - m. in. Isingen znalazł się po stronie ukraińskiej. Obecnie niewielka przygraniczna miejscowość z rozproszoną zabudową, posiadąjsca 26 gospodarstw i 355 mieszkańców, zajmuje obszar o powierzchni 14,76 km2

 

Sołectwo Prusie
 

Sołtys - Paweł Szewczuk
 

          Wieś niegdyś znana pod nazwą Prośnia, Prusye, Prussye. Poświadczona przez Jana Długosza ok. 1475. Na przełomie XV i XVI w. objęta kolonizacją na prawie wołoskim, wzmiankowanym od 1507.
       Od początku XIX w. wieś królewska w starostwie lubaczowskim, w 1818 zakupiona przez Franciszka Schrotta, po czym do połowy XIX w. własność Michała Świątkiewicza i jego spadkobierców; później w posiadaniu m. in. Samuela i Bernarda Wohfel-dów, Wieliczków oraz Wiktora i Franciszki Jordanów. Od 1874 majątek został włączony do dóbr Rawa Ruska, należących do Adama, a następnie Pawła ks. Sapiehów. Osada częściowo zniszczona przez najazdy tatarskie na początku XVI w.; w 1-szej połowie XVII w. objęta zaburzeniami społeczno-ekonomicznymi. Wieś z przewagą gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrzeżu bruśnieńskiego rejonu kamieniarskiego; od XVI w. funkcjonował młyn i stawy hodowlane oraz karczma, rozwijało się gontarstwo, w XIX w. czynna była hamernia miedzi, a także cegielnia przy folwarku. W składzie etnicznym występowali Rusini, Polacy i Żydzi. Ludność ukraińska wysiedlona została w maju 1947r. Miejscowość położona na Wschodnim Roztoczu, w dolinie rzeki Rata, wzdłuż południkowego traktu łączącego dawniej Werchratę z Potyliczem i Rawa. Ruska. Obecnie osada przedzielona granica, państwową, rozciągnięta w typie łańcuchówki z istniejącą niegdyś częścią: Za Łuhem. Przy zachodnim końcu wsi usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, pw. Narodzenia NMP, obecnie kaplica katolicka. Na południowy-wschód od centrum znajdował się dwór z folwarkiem. W latach 1897-1914 istniała pustelnia śś. Albertynek.


Sołectwo Wólka Horyniecka
 

Sołtys - Władysław Szmagara
 

           Mała wioska położona 3 km na południowy wschód od Horyńca Zdroju, na szerokiej piaszczystej równinie, obrzeżonej płatami lasów na horyzoncie.
W XVII-XVIII w. w rejonie wioski istniała papiernia. Jej ślady przetrwały w nazwie przysiółka Papiernia, położonego nieco na północ od wioski, nad rzeczką o tej samej nazwie Wieś zajmuje obszar o powierzchni 8,38 km , posiada 70 gospodarstw i liczy 351 mieszkańców.
Na polach pomiędzy Wólką Horyniecką a Horyńcern jest tajemniczy kopiec, miejsce od dawna określane jako mogiła, być może sięgająca czasów przedhistorycznych. Miejscowe podanie wiąże go z osobą Jana Sobieskiego. Inna wersja legendy powiada, że jest to mogiła poległego wodza, usypana przez jego żołnierzy.



Sołectwo Nowiny Horynieckie
 

Sołtys - Adam Hałucha
 

          Pierwotna nazwa wsi: Nowe Wzgórze, zamieszkałe niemal wyłącznie przez ludność polską. Wg miejscowej tradycji założona jako osada leśna w 1484r. przez drwali, smolarzy i węglarzy.
W 1809r. podczas wojny z Austrią podążały przez wieś w drodze na Lwów wojska ks. Józefa Poniatowskiego.
W 1914r. pod Nowinami doszło do dużej bitwy, w której rosyjski generał Plekwe zadał klęskę wojskom austriackim arcyksięcia Józefa Ferdynanda, biorąc wielu jeńców. W lesie w pobliżu wsi cmentarz wojenny z 1923r. , na którym pochowano 1000 poległych w tej bitwie żołnierzy austriackich i rosyjskich.
W marcu 1944r. w rejonie Nowin partyzanci wysadzili pociąg za co w odwecie Niemcy spalili część wsi. W nocy z 16 /17 sierpnia 1944r. bojówki UPA zamordowały 18 Polaków i spaliły większość zabudowań. Po tej tragedii mieszkańcy opuścili wieś aż do 1948r. (część uchodźców założyła pod Lubaczowem nową wieś Piastowe).
Nowiny Horynieckie zajmują obszar o powierzchni 5,26 km2, mają49 gospodarstw i liczą 110 mieszkańców. Przed wojną we wsi było prawie 150 gospodarstw.
Mimo zniszczeń zadanych przez Niemców i UPA, na terenie wioski przetrwało kilka drewnianych domów z początków XX w. oraz trzy XIX-wieczne kapliczki. Pośrodku wsi kamienny krzyż, ustawiony na mogile ofiar napadu UPA. Na wschodnim krańcu kapliczka św. Jana postawiona podobno na pamiątkę rozgromienia przez wojska Sobieskiego w 1672 r. oddziału tatarskiego, który zdołał uniknąć pogromu pod Cieszanowem. Kapliczka miała być postawiona już w 1672 r. i wtedy to podobno zmieniono nazwę wsi.
Na zachodniej krawędzi wzgórza Buczyna, zwanego też Pańską Górą, znajduje się cmentarz żołnierski z czasów I wojny światowej. Cmentarz urządzony w 1923 r., kryje szczątki poległych w bitwie pod Nowinami, w tym ponad 100 Polaków walczących w obu obcych armiach.



Sołectwo Nowe Brusno
 

Sołtys - Alfred Podgórecki
 

            Wieś początkowo znana jako "Wola Bruśnieńska"; od XVIII w. rozpowszechniła się nazwa "Brusno Nowe", obecnie "Nowe Brusno". Osada lokowana w końcu XVI w. na terenie Brusna Starego, z którym jeszcze na początku XVIII w. zachowała wspólnotę prawną i gruntową otrzymując w 1621 mandat króla Zygmunta III. Pierwotnie osada występowała w składzie starostwa lubaczowskiego; około połowy l w. wyłączona z dóbr monarszych i do końca XVIII w. jako niezależna dzierżawa zostawała w posiadaniu m. in. Kurdwanowskich. Po 1784 ponownie w obrębie luzowskich dóbr kameralnych; w 1818 zakupiona przez Kapuścińskich, następnie sność Nowina Sroczyńskich, w 2-giej połowie XIX w. należała częściowo do Klimyiczów i Żychlińskich, w latach 80-tych do Zygmunta Munza, na przełomie XIX w. i w. w posiadaniu m. in. Ludwika hr. Dembickiego oraz Zygmunta i Stanisława Bia-zeskich, później Stanisława Niedziełskiego, od 1906 własność kolejno Maksymia i Alfreda Liptay'ów.Wieś spustoszona przez najazdy tatarskie w XVII w., częściowo zniszczona w 1914 i 1941 oraz podczas zmagań polsko-ukraińskich w latach 1944-1947. Osada z przewagą gospodarki rolniczo-hodowlanej na obrzeżach bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowany niewielki zakład metalurgiczny, przy którym w ciągu XVIII w. rozwinęła się samodzielna osada o pierwotnej nazwie "Ruda (Rudka) Bruśnieńska" a następnie "Rudka". Od 1785 na terenie wsi, od strony Starego Brusna, istniała kolonia niemiecka Deutschbach, obecnie Polanka Horyniecka.
W składzie etnicznym przeważali Polacy, następnie występowali Ukraińcy i Żydzi. Duża wieś rozciągnięta wzdłuż prawego brzegu potoku Brusienka, płynącego na zachód i równolegle biegnącej drogi łączącej niegdyś Werchratę i Stare Brusno z Cieszanowem, która przecięta jest szlakiem wiodącym z Horyńca do Płazowa. Osada w większej części w typie łańcuchówki, pierwotnie z przysiółkiem Młodowce. W zachodnim końcu wsi usytuowany kościół pw. Nawiedzenia NMP, a we wschodnim drewniana cerkiew grekokatoiicka., pw. św. Paraskewii. Przy drodze do Płazowa istniały dawniej zabudowania dworskie i folwarczne. Obecnie Nowe Brusno zajmuje obszar o powierzchni 45,10 km2, ma 150 gospodarstw i 599 mieszkańców.

Obręb geodezyjny Stare Brusno - nie stanowiacy sołectwa



Sołectwo Podemszczyzna


Sołtys - Wiesław Kiełbasa
 

          Pierwotnie znana jako "Podymszczyzna". Początki osadnictwa datowane na późny okres wpływów rzymskich.
Osada założona prawdopodobnie w 3-ciej ćwierci XVI w.; w 1579 sprzedana przez Annę z Magierów Niszczycką Stanisławowi Cieszanowskiemu, staroście samborskiemu. Do końca XVII w. pozostawała w składzie klucza cieszanowskiego, w posiadaniu początkowo Cieszanowskich, Wierzbickich i Lipskich, a od 1637 Bełżeckich. Na początku XVIII w. wieś ospadła od włości Cieszanowskich, utrzymując się w rękach Bełżeckich. W 2-giej ćwierci XIX w. przeszła w posiadanie Ignacego Mrozowickiego, następnie Julii Karczewskiej; w połowie XIX w. należała do Feliksy z Bełżeckich Westkówny, a następnie Władysławy z Estków Załuskiej; w 2-giej połowie własność adwokata Lwa Wszelaczyńskiego. Pod koniec XIX w. majątek został włączony do dóbr horynieckich i należał odtąd do ks. Ponińskich, w połowie lat 20-tych XX w. obszar dworski przejęli częściowo Karłowscy.
Osada wyniszczona przez najazdy tatarskie w XVII w., w trakcie l i II wojny oraz podczas walk z UPA. Niegdyś funkcjonowały: dwie karczmy, młyn, tartak, gorzelnia, cegielnia; wyrabiano smołę, węgiel drzewny, potaż i terpentynę. Wieś zamieszkiwana była przez Ukraińców, Polaków i Żydów.
Miejscowość położona na skłonie wzniesienia opadającego w dolinę rzeczki Świdnica, przy drodze łączącej Nowe Brusno ze szlakiem prowadzącym z Lubaczowa do Horyńca. Główna część wsi w układzie łańcuchówki, od wschodu przylega do niej przysiółek Puchacze; od północnego-zachodu istniał niegdyś przysiółek Kłosowskie. Przy północnym końcu wsi miejsce po cerkwi greko-katolickiej, pw. Opieki NMP, a przy południowym nad Świdnicą położony dawniej dwór z ogrodem krajobrazowym i folwarkiem.


Sołectwo Krzywe
 

Sołtys - Wiesław Gliniak
 

          Pierwotnie określana także jako "Krzywa Wieś", "Krzywo błocie". Założona prawdopodobnie w XVII w., wzmiankowana w 1709. Początkowo osada królewska w granicach starostwa lubaczowskiego; na początku XVIII w. wydzierżawiona Teodorowi Aleksandrowi Czasławskiemu, cześnikowi różańskiemu, towarzyszowi chorągwi królewicza Aleksandra, który w 1714 za zezwoleniem Króla Augusta II, odstąpił wieś Tomaszowi Aleksandrowi Gąseckiemu, skarbnikowi bełskiemu. Ok. połowy XVIII w. ponownie w dobrach starościeńskich. W 1791 majątek został zajęty przez rząd i w 1818 sprzedany Stefanowi Kapuścińskiemu. W 2-iej połowie XIX w. jako właściciele występowali Witwiccy i Radkiewicze oraz Michał Kislingier.
Pod koniec XIX w. obszar dworski wszedł w skład dóbr horynieckich i znalazł się w posiadaniu ks. Ponińskich, a od lat 20-tych XX w. częściowo Karłowskich. Niegdyś we wsi funkcjonowały dwie karczmy. Miejscowość zamieszkiwana była przez Ukraińców, Polaków i Żydów.
Główna część wsi położona dawniej na stoku wzniesienia, opadającego w dolinę potoku Krzywe, dopływu Świdnicy, przy drodze, która dobiegała do głównego szlaku, łączącego Lubaczów z Horyńcem i Nowym Brusnem. Obecnie wieś tworzą dawne jej części: Duchnicze i Tarasówka. W centrum dawnej osady zachowany cmentarz, przy którym usytuowana dzwonnica z XIX / XX w. Niegdyś na wzniesieniu z zachodniej części wsi, przy głównej drodze, istniał folwark.



Sołectwo Radruż 


Sołtys -  Krystyna Pogorzelec
 

      Pierwotnie wieś występowała pod nazwą: "Nadrruscz", "Zadruż", "Radrus". W 1-szej połowie XVI wieku objęta kolonizacją wołoską. Prawo ruskie wzmiankowane w 1545, ostatecznie wprowadzone w 1569 przywilejem króla Zygmunta Augusta, potwierdzone następnie w 1634 przez króla Władysława IV.
Do 1462 zapewne w posiadaniu książąt mazowieckich, następnie wieś królewska w starostwie lubaczowskim. Od 1778 w dobrach kameralnych; w 1818 zakupiona przez Piotra Dobrskiego, od ok. 1842 w posiadaniu Jana Szwajkowskiego a od 1862 Leo Borowskiego, następnie własność kolejno: od 1864 Jana Starowiejskiego, od ok. 1873 Kazimierza Andruszewskiego, od ok. 1891 na krótko Wacława Toczyskiego, już od ok. 1892 Jana Jaworskiego, od pocz. XX w. Leszka Majewskiego, od ok. 1912 Bolesława Targowskiego, a od ok. 1926 do końca lat 30-tych Marii Wojakiewiczowej. Wieś spustoszona przez najazdy tatarskie: na pocz. XVI w. i w latach 1621,1626, 1629, 1672. W 1-szej połowie XVII w. miejsce sporu o wysokość powinności i opłat między włościami a administracją starościńska.. Teren zmagań polsko-ukraińskich w latach 1944-1947.
Rozwój wsi na przełomie XVI i XVII w. - wówczas lokalny ośrodek hutnictwa i obróbki żelaza, od XVI w. wzmiankowani również bartnicy, karczmarze, młynarze, w XVII w. także tkacze, browar z winnicą w tym czasie początek eksploatacji kamienia dla celów produkcji wapna; w XIX - XX w. przy dworze czynna gorzelnia. W składzie etnicznym do lat 40-tych XX w. występowali kolejno Ukraińcy, Polacy, Żydzi i Niemcy. Niegdyś rozległa wieś położona miedzy potokami Glinianiec na północy i Baszenka na południu; główna część osady rozciągnięta na krawędzi głębokiej i podmokłej doliny potoku Radrużka, lewobrzeżnego dopływu Papierni, płynącego szerokimi zakolami na zachodzie. Niegdyś w centrum wsi miejsce przecięcia traktu wiodącego z Niemirowa do Narola, z lokalną drogą prowadząca, z Horyńca do Potylicza. Pierwotnie o charakterze łańcuchówki z pozostałością układu dworzyskowego (Gaje Lasowe), złożona z kilku przysiółków: Hałanie, Hrynie, Kuzyki, Kuczery, Prusy, Sopot Wielki, Sopot Mały. W 1938r. wieś liczyła 2.590 mieszkańców - w tym 2.410 greko-katolików. W 1945r. przecięta granicą. Obecnie niewielka miejscowość, położona przy granicy państwa, na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych, o rozproszonej zabudowie. W centrum osady, na prawym brzegu Radrużki, usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka, parafialna, pw. św. Paraskewii, obecnie nieużytkowana, nieco dalej na południu, na lewym brzegu potoku, dawna kaplica greko-katolicka, filialna, pw. św. Mikołaja, obecnie kaplica rzymsko-katolicka, filialna. Pierwotnie istniały: dwór z ogrodem na południowym skraju osady (dawne PGR); karczma w środkowej części wsi, przy drodze do Potylicza; dwa młyny: 1-szy w przysiółku Hałanie, na potoku Glinianiec, w północno-zachodniej części wsi; 2-gi w przysiółku Hrynie, na potoku Baszenka, na południowy-zachód od centrum osady.

 

Sołectwo Polanka Horyniecka
 

Sołtys - Marek Dzięgielowski


       Mała wioska położona po prawej stronie doliny Brusienki, nieco powyżej Nowego Brusna, u podnóża wału Roztocza. Poprzednio Deutschbach (Niemiecki Potok); założona w latach 1782-83 przez Niemców w ramach kolonizacji Galicji prowadzonej przez cesarza Józefa II. W czasie okupacji Niemcy opuścili Deutschbach. Po wojnie nazwę wsi zmieniono na Polanka Horyniecka. Obecna wieś obejmuje tereny dwóch dawnych jednostek osadniczych, kolonii Deutschbach i Starego Brusna. Obecnie we wsi zajmującej obszar 3,06 km , jest zaledwie 30 gospodarstw i zamieszkuje 132 osoby.
    Nieco na północ od wsi wybija się wśród pól zalesione wzgórza Hrepcianka (331 m), wybitnie ostańcowy pagór, w rejonie którego znajduje się kilka sowieckich schronów bojowych z 1941 r. i resztki rowów przeciwczołgowych.
   Około 3 km na północny zachód od wioski, na urokliwej polanie, istniał dawniej folwark należący do majątku w Horyńcu. Po wojnie powstało tu PGR Polanka, po jego upadku w 1989 r. nabyte przez Przedsiębiorstwo Rolno-Handlowe "Amigo", które prowadziło tu stadninę koni. Od1998 r. gospodarzy tu nowo powstała spółka agroturystyczna "Polanka", także prowadzące stadninę koni i dysponujące bazą noclegową. W rejonie byłego folwarku jest ładny staw, kapliczka, kamienny krzyż przydrożny i resztki jazu młyna wodnego. W okolicy ciekawie ukształtowane garby Roztocza sięgające wysokości 350-360 m i rozległe lasy. Szczególnie interesujące są położone w pobliży źródła Brusienki.
Od Polanki Horynieckiej prowadzi na wschód, w głąb Roztocza, wąska kamienista droga, którą można dotrzeć aż do Werchraty. Niewiele ponad kilometr od wioski, na Kamiennej Górze zw. też Brusienką (365 m), znajdują się słynne niegdyś kamieniołomy. W rejonie tym występują duże złoża wapieni litotamniowych z dolnej fazy tortonu, eksploatowane co najmniej od kilku stuleci



Sołectwo Werchrata
 

Sołtys - Tomasz Patałuch


        Wieś pierwotnie znana jako "Wierzchrata", "Wichrata". Poświadczona źródłowo w 1444; prawo wołoskie wzmiankowane w 1507; w 1582 występował kniaź. Do 1775 osada wchodziła w skład dóbr wojewody bełskiego; następnie należała do Zofii ks. Lubomirskiej, wojewodziny lubelskiej, później na krótko stanowiła własność Ksawerego Starzeńskiego. Przed 1804 występowała jako centrum niewielkiego klucza dóbr w posiadaniu hr. Łosiów. W końcu XIX w. własność m. in. Rozalii Ottenkron, Ludwika hr. Dębickiego, Emanuela i następnie Heleny Homoliacz; od początku XX w. obszar dworski należał m. in. do Aby Ettlinger.
Wieś spustoszona w trakcie najazdów tatarskich na początku XVI w.; w 1-szej połowie XVII w. objęta zaburzeniami społecznymi na tle ekonomicznym; wyniszczona w 1915, podczas nalotu niemieckiego w 1939 oraz niemal zupełnie podczas walk LWP z UPA w latach 1944-47. W przeszłości wiejski ośrodek rzemieślniczy o dużym znaczeniu; od XVI do XX w. rozwój eksploatacji kamienia (wapno, kamienie młyńskie i żarnowe) w obrębie bruśnieńskiego rejonu kamieniarskiego; w XVII w. wzmiankowani hutnicy i rudnicy, kuśnierze, a w XVIII w. także liczni tkacze. Od XVI w. funkcjonował młyn i karczma; na przełomie XIX i XX w. ilość karczem i domów zajezdnych wzrosła do dziewięciu, w tym czasie przy młynie funkcjonował tartak i folusz, wówczas także czynnych było kilku garncarzy. W zestawie etnicznym przeważała ludność ukraińska, następne miejsce zajmowali Żydzi, Polacy i Niemcy. W 1939r. wieś liczyła 3.210 mieszkańców. Ludność ukraińska wysiedlona została w maju 1947r. Osada położona na pagórkowatym terenie Wschodniego Roztocza, w paśmie Horaje, na południowy wschód od wyniesienia Wielkiego Działu (390 m n.p.m.), u źródeł i w dolnym biegu rzeki Rata, wzdłuż traktu łączącego niegdyś Rawę Ruską z Narolem przy jarosławsko-sokalskiej linii kolejowej (ob. Jarosław-Bełżec). Niegdyś rozległa wieś, złożona z głównej części o charakterze łańcuchówki i licznych przysiółków bezkształtnych, z których ważniejsze: Bohusze, Dahany, File, Goraj, Górniki, Kozubele, Majdan, Monastyrz (Monastyr), Mrzygłody, Nesteraki, Niedźwiedzie, Stawki (Stawy-szcze), Zawałyła. Obecnie średniej wielkości osada z rozproszoną zabudową skoncentrowaną przy głównej drodze przelotowej. W centrum usytuowana dawna cerkiew greko-katolicka., parafialna, pw. św. Jerzego, obecnie kościół katolicki. W przysiółku Monastyrz, w latach 1678-1806, istniał monaster bazylianów z trzema świątyniami, z których najdłużej czynna była cerkiew pw. Opieki N M P. W pobliżu funkcjonowała również niewielka pustelnia, założona przez św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego) w 1891, a także, na tzw. "Buczynie", greko-katolicka kaplica liturgiczna; we wschodniej części osady znajdował się dwór wraz z folwarkiem (ob. PGR).

 

Sołectwo Puchacze

 

Sołtys - Eugeniusz Sirek

Gmina Horyniec-Zdrój

Realizacja: IDcom-web.pl